عجایب بودجه دو هزار میلیاردی در دولت انقباض

وقتی کمربند برای مردم تنگ می‌شود، کیسه برای اطراف قدرت گشاد است

در روزگاری که واژه «انقباض بودجه» را مثل پتک روی سر مردم می‌کوبند، در روزگاری که دولت با افتخار از بستن کمربندها حرف می‌زند و ریاضت اقتصادی را نسخه شفابخش معرفی می‌کند، ناگهان از دل جداول خشک و بی‌روح بودجه ۱۴۰۵ عددی بیرون می‌جهد که هر عقل سلیمی را متوقف می‌کند؛ عددی که نه با منطق سازگار است، نه با شعار، نه با ادبیات همدردی با مردم. دو هزار و ۵۵۱ میلیارد تومان برای معاونت اجرایی رئیس‌جمهور. عددی که خودش یک گزارش بحران است، نه یک ردیف بودجه ساده.

بودجه ۱۴۰۵ را انقباضی بسته‌اند؛ برای معیشت مردم، برای پروژه‌های عمرانی، برای خدمات عمومی، برای آموزش، برای درمان. همه‌جا صحبت از «نداریم» است. اما همین که پای نهاد ریاست‌جمهوری و زیرمجموعه‌هایش به میان می‌آید، ناگهان قواعد عوض می‌شود. انگار انقباض فقط برای پایین‌دست است، فقط برای مردم، فقط برای آن کارگری که می‌شنود «حقوق کم است؛ خب کم است»، فقط برای آن کارمندی که می‌شنود «مالیات زیاد است؛ خب زیاد است».

در این میان، محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، صاحب بودجه‌ای می‌شود که توضیحش از خود عدد هم عجیب‌تر است. حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برای هزینه پرونده‌های حقوقی بین‌المللی؛ رقمی سنگین، اما قابل بحث. اما بخش اصلی ماجرا آن‌جاست که ۲ هزار و ۵۱ میلیارد تومان از این بودجه، ذیل عنوان «کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی» تعریف شده است. کمکی که نه سازوکارش شفاف است، نه معیارش مشخص، نه مخاطبانش معلوم. یک چک سفید امضا از جیب مردم، در دل بودجه‌ای که قرار بود ریاضتی باشد.

اینجاست که ادبیات رئیس‌جمهور مثل بنزین روی آتش عمل می‌کند. «می‌گویند حقوق کم است؛ خب کم است. می‌گویند مالیات زیاد است؛ خب زیاد است. می‌گویند حقوق را زیاد کنید؛ یکی به من بگوید از کجا پول بیاورم؟» این جمله، اگر در خلأ گفته می‌شد، شاید فقط نشانه درماندگی بود. اما وقتی کنار بودجه‌های میلیاردیِ بی‌پاسخ می‌نشیند، دیگر درماندگی نیست؛ تناقض آشکار است. مردم می‌پرسند: از کجا پول بیاورم؟ پاسخ را خود دولت در جدول‌های بودجه داده است؛ از همان‌جایی که برای مردم نیست، اما برای «کمک‌های خاص» هست.

مسئله فقط یک عدد یا یک نام نیست. مسئله، شکاف عمیق میان گفتار و کردار است. مسئله این است که دولت از تریبون رسمی با مردم به زبان «نداریم» حرف می‌زند، اما در لایه‌های پنهان بودجه، با زبان «می‌توانیم» عمل می‌کند. می‌تواند ۲ هزار میلیارد تومان را بدون توضیح شفاف، در اختیار یک معاونت بگذارد، اما نمی‌تواند چند میلیون تومان به حقوق یک بازنشسته اضافه کند. می‌تواند ردیف‌های مبهم خلق کند، اما نمی‌تواند تورم را مهار کند.

این بودجه، فقط عجیب نیست؛ هشدار است. هشداری درباره مسیری که اعتماد عمومی را می‌سوزاند. هشداری درباره دولتی که اگر شفافیت را از مردم دریغ کند، خیلی زود با دیوار بی‌اعتمادی برخورد می‌کند. وقتی مردم می‌بینند انقباض فقط سهم آن‌هاست و انبساط سهم نزدیکان قدرت، دیگر با هیچ جمله‌ای قانع نمی‌شوند. حتی اگر هزار بار گفته شود «یکی بگوید پول از کجا بیاورم».