۵ دلیل برای تابآوری اقتصاد ایران در برابر تحریمها و فشار آمریکا
۵ دلیل برای تابآوری اقتصاد ایران در برابر تحریمها و فشار آمریکا
تابآوری اقتصاد ایران در برابر فشار آمریکا
اقتصاد ایران با مشکلاتی نظیر تورم مزمن، رشد اندک و فشار تحریمهای گسترده آمریکا مواجه است، اما این وضعیت، پایان راه نیست و ریشههای تاریخی و ظرفیتهای بومی نشان میدهند که ایران در مسیر تابآوری و خودکفایی اقتصادی قرار دارد. اقتصاد ایران در دهه اخیر هدف پیچیدهترین رژیم تحریمی تاریخ بشریت، موسوم به فشار حداکثر، قرار گرفته است؛ هدف این جنگ ترکیبی، فروپاشی اقتصاد و تجزیه اجتماعی ایران بود.
تجربه تاریخی برجام نشان داد که جمهوری اسلامی ایران با رویکرد تعاملگرایانه، تمامی تعهدات هستهای خود را انجام داد، اما دولت آمریکا با خروج یکجانبه، نشان داد مشکل اصلی رفتار ایران نیست، بلکه تضعیف مؤلفههای قدرت ملی ایران هدف واقعی است. تحریم فروش نفت و قفل کردن تراکنشهای بانکی، جریان خون اقتصاد ایران را هدف گرفته است، اما ایران با چرخش به سمت ظرفیتهای درونزا توانست تابآوری اقتصادی خود را تقویت کند.
اقتصاد درونزا و نقش دانش بومی
اقتصاد درونزا به معنای رشد و توسعهای است که از دل ظرفیتهای داخلی، دانش بومی و زنجیرههای ارزش ملی حاصل میشود. زمانی که تحریم قطعات حساس صنعتی ایران را تهدید میکند و کشور با تولید داخلی همان قطعات پاسخ میدهد، یک قدرت ساختاری به وجود میآید که ارزشمندتر از واردات با دلار نفتی است. تابآوری اقتصاد ایران در برابر فشارهایی که میتوانست هر کشور توسعهیافتهای را فروپاشی کند، محصول همین چرخش به سمت درونزایی است. سختیهای امروز هزینه استقلال و گذار از اقتصاد نفتی به اقتصاد دانشبنیان و خودکفا است.
فرصتهای ژئوپلیتیک و ترانزیت منطقهای
نباید وضعیت اقتصادی ایران تنها محدود به چالشهای روزمره شود. ایران در دل فشارهای بیسابقه، در حال تجربه نوعی پوستاندازی تاریخی است؛ آنچه رهبر انقلاب به آن پیشرفت میگویند، مربوط به ظرفیتهای نهفته و زیرساختهای حیاتی است که آینده کشور را تضمین میکند. تمایز میان رشد بادکنکی و رشد ریشهدار در همینجا مشخص میشود: آمارهای بینالمللی نشان میدهند که سرعت رشد علمی ایران در سالهای اخیر چندین برابر میانگین جهانی بوده است. انباشت دانش فنی سرمایهای زوالناپذیر است که در صورت رفع موانع ارزی و گشایش اقتصادی، پیشران جهش صنعتی خواهد شد. ایران میتواند از صادرکننده مواد خام، به صادرکننده خدمات فنی-مهندسی و محصولات با ارزش افزوده بالا تبدیل شود.
اصلاحات ساختاری و سیاست صنعتی
موقعیت ژئوپلیتیک ایران، ظرفیت دیگری است که هیچ تحریمی نمیتواند حذف کند. ایران در کانون کریدورهای حیاتی جهان قرار دارد و با سیاست خارجی چندجانبهگرایانه، به سمت جنوب جهانی و همکاری با گروه بریکس و سازمان همکاری شانگهای حرکت میکند. تکمیل کریدور شمال-جنوب و شرق-غرب، ایران را به هاب ترانزیت و لجستیک منطقه تبدیل میکند؛ درآمدی پایدار که میتواند جایگزین درآمدهای نفتی نوسانی شود و امنیت ملی را ارتقا دهد.
نگاه تاریخی نشان میدهد وضعیت فعلی گذراست؛ ایران با تمدن، جمعیت و دانش بومی، ظرفیتهای بالقوه عظیمی دارد که تبدیل به رفاه اقتصادی و کاهش تورم، تنها نیازمند اصلاحات ساختاری و نهادی شجاعانه است. این اصلاحات شامل بازسازی نظام بودجهریزی، اصلاح نظام بانکی و اجرای سیاست صنعتی هوشمند است. نظام بانکی باید خلق پول و تسهیلات را به بخشهای مولد و پیشران اقتصادی اختصاص دهد، نه به بخشهای سوداگر.
آینده اقتصاد ایران و رشد پایدار
ایران امروز، باوجود تحریمها و برخی سوءمدیریتها، رو به زوال نیست بلکه در حال عبور از گردنه تاریخی اقتصاد نفتی و گذار به اقتصاد درونزا و دانشبنیان است. چالشهای فعلی با توجه به زیرساختهای انرژی، ترانزیت و نیروی انسانی متخصص، قابل جبران است. فنر فشرده اقتصاد ایران، با دیپلماسی فعال منطقهای، اجرای سیاستهای دریامحور و اصلاحات ساختاری داخلی، ظرفیت آزادسازی رشدهای بالا را دارد.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، صبر استراتژیک، اجماع ملی و باور به توان داخلی است. راه نجات اقتصاد ایران در دستان کارآفرینان، دانشمندان و مدیران داخلی نهفته است و پیشرفت کشور، گرچه با غبار تحریم و تورم پوشانده شده، اما توقفپذیر نیست. تابآوری اقتصاد ایران نتیجه خودکفایی، دانش بومی و مدیریت هوشمند است و آینده روشن، محصول همین مسیر است.
نویسنده: سید محمد فاطمی