تحریف هویت توسط رسانه‌های باکو؛ وقتی تحقیر، بی‌هزینه می‌شود

وقتی تحریف هویت عادی می‌شود و تحقیر، هزینه‌ای ندارد

ماجرا اصلاً یک جابه‌جایی ساده‌ی اسمی نیست؛ بحث بر سر «تحریف آگاهانه هویت» است. آنچه رسانه‌های باکو در پوشش خبری حضور دختر رئیس‌جمهور ایران در یک کنفرانس بین‌المللی انجام دادند، نه خطای رسانه‌ای بود و نه لغزش سردبیری. تغییر نام «زهرا پزشکیان» به «عایشه پزشکیان» یک انتخاب است، یک تصمیم هدفمند و حامل پیام. اینجا اسم، اسم نیست؛ ابزار است. ابزاری برای پیام‌سازی، برای بازتعریف نماد، برای دست‌کاری معنا و بازی با حساسیت‌های هویتی. این سطح از وقاحت، محصول بی‌دقتی نیست؛ خروجی یک پروژه است، پروژه‌ای که بلد است از جزئیات کوچک، منازعه‌ی معنایی بزرگ بسازد.

این صحنه، ناخودآگاه ما را پرت می‌کند به سال‌هایی نه‌چندان دور؛ شبی که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور وقت ترکیه، شخصاً گوشی تلفن را برداشت و به حسن روحانی زنگ زد تا بابت خبری که به نقل از رسانه‌های کانادایی درباره دخترش در باشگاه خبرنگاران جوان منتشر شده بود، اعتراض کند. نتیجه چه شد؟ خبر، بی‌هیچ بحثی جمع شد. نه بررسی، نه دفاع، نه ایستادن پای استقلال رسانه‌ای. دستور از بالا آمد تا مبادا خاطر رئیس‌جمهور ترکیه مکدر شود و سفر رسمی به خطر بیفتد. آنجا «ناراحتی» طرف مقابل، به ابزار فشار تبدیل شد و اینجا، عقب‌نشینی فوری، به عادت.

حالا اما صحنه عوض شده است؛ رسانه‌های باکو، بی‌پروا و علنی، نام دختر رئیس‌جمهور ایران را تغییر می‌دهند، هویت می‌سازند، معنا تحمیل می‌کنند و هیچ اتفاق خاصی هم نمی‌افتد. نه اعتراض رسمی، نه تذکر دیپلماتیک معنادار، نه حتی یک واکنش رسانه‌ای در تراز شأن یک کشور. صبحش چه می‌شود؟ رئیس‌جمهور ایران تلفن می‌زند، به الهام علی‌اف تبریک تولد می‌گوید و همه‌چیز در قاب لبخند، آداب دیپلماتیک و ژست‌های بی‌دردسر حل‌وفصل می‌شود؛ انگار نه تحریفی رخ داده، نه توهینی صورت گرفته، نه خط قرمزی لگدمال شده است.

تفاوت دقیقاً همین‌جاست. آن‌طرف، بلدند از «حساسیت» قدرت بسازند؛ بلدند از یک خبر، از یک اسم، از یک جمله، امتیاز بگیرند. این‌طرف اما سال‌هاست تمرین کرده‌ایم حساسیت خرج نکنیم، حتی وقتی پای هویت، شأن و اعتبار ملی وسط است. آنجا یک خبر کوچک، تماس مستقیم رئیس‌جمهور را به‌دنبال دارد؛ اینجا یک تحریف آشکار، حتی یک اخم رسمی هم تولید نمی‌کند. مسئله دشمنی یا دوستی نیست؛ مسئله نسبت ما با عزت است، نسبت ما با واکنش به تحقیر، و میزان فهم‌مان از بازی رسانه‌ای در منطقه‌ای که هیچ حرکتش تصادفی و بی‌معنا نیست.

در سیاست، سکوت همیشه خنثی نیست؛ خیلی وقت‌ها سکوت، بلندترین پیام ضعف است. وقتی تحریف هویت بی‌پاسخ می‌ماند، طرف مقابل یاد می‌گیرد جلوتر بیاید. امروز اسم را عوض می‌کنند، فردا روایت را، پس‌فردا واقعیت را. این قاعده‌ی ساده اما بی‌رحمِ میدان است. احترامی که با ایستادن به‌موقع حفظ نشود، با تبریک تولد، تماس دوستانه و لبخند دیپلماتیک به دست نمی‌آید.